Thích ứng với El-Nino – Giải pháp chủ động giúp nông nghiệp vượt qua hạn hán và biến đổi khí hậu

El Nino là gì?

El Nino là hiện tượng nóng lên bất thường của vùng nước biển bề mặt tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo. Hiện tượng này làm thay đổi hoàn lưu khí quyển toàn cầu, gây ra nhiều biến động về thời tiết ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Tại Việt Nam, El Nino thường gây ra:

Nhiệt độ trung bình tăng cao.

Nắng nóng kéo dài.

Lượng mưa giảm.

Hạn hán và thiếu nước tưới.

Xâm nhập mặn diễn ra sớm và sâu hơn tại các tỉnh ven biển.

Gia tăng nguy cơ cháy rừng và thiếu nước sinh hoạt.

Đối với ngành nông nghiệp, El Nino không chỉ làm giảm năng suất cây trồng mà còn khiến chi phí sản xuất tăng cao do nhu cầu tưới nước, phòng trừ sâu bệnh và bổ sung dinh dưỡng cho cây lớn hơn.

El Nino tác động như thế nào đến cây trồng?

1. Thiếu nước nghiêm trọng

Khi lượng mưa giảm trong thời gian dài, độ ẩm đất suy giảm nhanh, bộ rễ không thể hấp thu đủ nước. Cây xuất hiện các biểu hiện như:

Héo vào buổi trưa.

Lá cuốn lại.

Rụng hoa, rụng trái non.

Sinh trưởng chậm.

Giảm năng suất.

Những cây có nhu cầu nước cao như sầu riêng, cà phê, hồ tiêu, chuối, rau màu và cây ăn trái chịu ảnh hưởng rất lớn.

2. Nhiệt độ cao làm giảm khả năng quang hợp

Khi nhiệt độ vượt ngưỡng thích hợp, cây sẽ đóng khí khổng để hạn chế mất nước. Điều này khiến quá trình hấp thu CO₂ giảm, kéo theo hiệu quả quang hợp giảm mạnh.

Hậu quả là:

Cây phát triển chậm.

Lá vàng.

Khả năng tạo quả giảm.

Chất lượng nông sản thấp hơn.

3. Đất nhanh suy thoái

Điều kiện khô hạn kéo dài khiến:

Chất hữu cơ phân hủy nhanh.

Hệ vi sinh vật có lợi giảm.

Đất chai cứng.

Khả năng giữ nước giảm.

Nếu không được cải tạo, đất sẽ ngày càng nghèo dinh dưỡng và khó phục hồi.

4. Gia tăng sâu bệnh

Nắng nóng tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều đối tượng gây hại như:

Nhện đỏ.

Rệp sáp.

Bọ trĩ.

Tuyến trùng.

Một số bệnh do nấm phát triển sau các đợt mưa ngắn.

Việc quản lý dịch hại trong giai đoạn El Niño cần được thực hiện thường xuyên hơn.

Những giải pháp thích ứng hiệu quả

1. Áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm nước

Đây là giải pháp quan trọng nhất.

Các hệ thống như:

Tưới nhỏ giọt.

Tưới nhỏ giọt bù áp.

Fertigation (tưới kết hợp bón phân).

giúp:

- Tiết kiệm 30–60% lượng nước.

- Giảm thất thoát do bốc hơi.

- Đưa nước trực tiếp đến vùng rễ.

- Giảm công lao động.

- Tăng hiệu quả sử dụng phân bón.

Đây là xu hướng đang được áp dụng rộng rãi tại Israel, Úc, Mỹ, Trung Quốc và nhiều vùng sản xuất nông nghiệp hiện đại.

2. Tăng cường chất hữu cơ cho đất

Chất hữu cơ giúp:

- Tăng khả năng giữ nước.

- Cải thiện cấu trúc đất.

- Nuôi hệ vi sinh vật có lợi.

- Giảm hiện tượng nứt đất.

Có thể sử dụng:

- Phân hữu cơ.

- Phân hữu cơ khoáng.

- Phụ phẩm nông nghiệp đã ủ.

- Vật liệu phủ gốc.

3. Phủ gốc giữ ẩm

Có thể sử dụng: Rơm rạ, Trấu, Cỏ khô, Vỏ cà phê, Mùn gỗ.

Lớp phủ giúp:

- Giảm nhiệt độ đất.

- Hạn chế bốc hơi nước.

- Giảm cỏ dại.

- Bảo vệ bộ rễ.

4. Bón phân cân đối

Trong điều kiện khô hạn, không nên bón quá nhiều đạm vì sẽ kích thích cây phát triển mạnh nhưng dễ mất nước.

Nên:

- Chia nhỏ lượng phân thành nhiều lần.

- Tăng kali giúp cây chịu hạn.

- Bổ sung silic giúp tăng độ cứng thành tế bào.

- Bổ sung canxi, magie và vi lượng.

Nếu có hệ thống tưới nhỏ giọt, nên sử dụng phân bón hòa tan để cây hấp thu hiệu quả hơn.

5. Theo dõi dự báo thời tiết

- Việc cập nhật thường xuyên các bản tin khí tượng giúp người sản xuất:

- Chủ động lịch tưới.

- Điều chỉnh thời điểm bón phân.

- Hạn chế rủi ro do nắng nóng cực đoan.

- Chuẩn bị nguồn nước dự phòng.

6. Lựa chọn giống phù hợp

 Đối với những vùng thường xuyên thiếu nước:

- Ưu tiên giống chịu hạn.

- Giống có thời gian sinh trưởng ngắn.

- Điều chỉnh lịch gieo trồng phù hợp.

Vai trò của hệ thống tưới nhỏ giọt trong thời kỳ El Nino

Nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy tưới nhỏ giọt là một trong những giải pháp thích ứng hiệu quả nhất trước biến đổi khí hậu.

Ưu điểm gồm:

- Giảm 30–60% lượng nước sử dụng.

- Giảm thất thoát phân bón.

- Giảm cỏ dại.

- Giảm chi phí nhân công.

- Tăng năng suất và chất lượng nông sản.

- Dễ tự động hóa và quản lý.

Khi kết hợp với phân bón hòa tan, dinh dưỡng được đưa trực tiếp đến vùng rễ, giúp cây hấp thu nhanh, hạn chế thất thoát và duy trì sinh trưởng ổn định ngay cả trong điều kiện nắng nóng kéo dài.

Kết luận

El NiNo là một thách thức lớn nhưng hoàn toàn có thể thích ứng nếu người sản xuất chủ động thay đổi phương thức canh tác. Đầu tư vào hệ thống tưới tiết kiệm, tăng cường chất hữu cơ, bón phân hợp lý, quản lý nguồn nước và ứng dụng các giải pháp nông nghiệp thông minh sẽ giúp giảm thiểu rủi ro, ổn định năng suất và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Limico luôn đồng hành cùng người nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp trong việc cung cấp các giải pháp tưới nhỏ giọt, phân bón hòa tan và các sản phẩm hỗ trợ canh tác hiện đại, góp phần xây dựng nền nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.

HOTLINE: 0934 393980

Tài liệu tham khảo

World Meteorological Organization (WMO). El Niño/La Niña Update.

Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). Climate-Smart Agriculture.

Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Sixth Assessment Report (AR6).

Tổng cục Khí tượng Thủy văn Việt Nam – Các bản tin khí hậu và dự báo El Niño.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam – Khuyến cáo sản xuất thích ứng với hạn hán và biến đổi khí hậu.